نشست تيرماه:
عنوان: سواد اطلاعاتي:آزادي يا ضرورت؟
سخنران:دكتر علي حسين قاسمي (دانش آموخته دانشگاه فردوسي مشهد و مدرس مدعو دانشگاههاي تهران)
زمان:چهارشنبه 27 (بيست و هفتم) تيرماه 1386 از ساعت 30/16 الي 30/18
مكان: تهران- تالار يوسف شريعت زاده ،كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران-بزرگراه حقاني(محور غرب به شرق)-بعد از ايستگاه مترو ميرداماد-بلوار كتابخانه ملي
فايل نمايشي
خلاصه: همايش مذكور با سخنراني جناب آقاي عمراني و دعوت از دكتر فتاحي (رئيس هيئت مديره جديد) و آقاي علی اکبر اشعری (رئيس سازمان اسناد وكتابخانه ملي ایران) و سرانجام تقدير از اعضاي هيئت مديره (دورة دوم) دکتر فریبرز خسروي (رئیس انجمن)، سيد كاظم حافظيان رضوی (خزانه دار)، محمد شمسبد (کمیته آموزش) و سركار خانم سيمين نيازي(کمیته انتشارات) آغاز و با سخنراني دكتر علي حسين قاسمي، با عنوان سواد اطلاعاتي: آزادي يا ضرورت ادامه يافت. لازم به ذكر است كه ايشان در دي ماه 1385 از پايان نامه دكتراي خود تحت عنوان بررسي وضعيت سواد اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي و انطباق آن با استانداريهاي سواد اطلاعتيACRL و چهار سند توسعة ملي به راهنمايي دكتر محمد حسين دياني دفاع كرده و هم اكنون در دانشگاههاي فردوسي، تهران، تربيت مدرس، و شاهد به تدريس در دورهاي كارشناسي و كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع رساني مشغول هستند.سخنران با بيان نفوذ تكنولوژي اطلاعات در جامعه و پيوند موجود بين اين تكنولوژي و سواد اطلاعاتي به چگونگي شكل گيري پژوهش اشاره كرده و جهت محدود كردن تحقيق خود با ذكر دلايل تاييد كننده، نقش يادگيري مادامالعمر در طراحي دورههاي آموزشي را يك نكته مهم دانستند، چرا که با توجه به سرعت توليد اطلاعات، يادگيري نیز در حال تغيير است. همچنين ايشان با بيان شرايط خاص اجتماعي و شرايط اقتصادي جهاني متذكر شدند كه تدوین برنامههاي تصميم گيري براي كشور نیز از اين وضعيت و رويكرد جهاني بيبهره نميباشد و در اين راستا به فرازهايي از سند چشم انداز بیست ساله ی كشور اشاره نموده كه مشخصات يك جامعه توسعه يافته را بيان ميكند. ايشان هدف اصلي در پژوهش خود را، بدست آوردن تصويري از وضعيت سواد اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي، بررسي پيوند بين اين وضعيت و اهداف توسعهاي مندرج در اسناد توسعة ملي و تدوين، توجيه و استاندارد سازي مناسب در راستاي آن اهداف بر مبناي پيشتوانة تجربي و توصيه در به كارگيري آن در آموزش و سنجش سواد اطلاعاتي دانسته و اهداف پژوهش را درگرو توجه دو قشر ميدانند
1.معلمان و اساتيد: جهت اشاعة اين نگاه جديد
2.پژوهشگران جهت يافتن راه حلها
كه به ابتكارات جديد منجر ميگردد. لذا در اين سير، تحصيلات تكميلي به دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري تقسيم شدند.سخنران پس از بيان اهداف پژوهش، مفاهيمي از سواد را در منابع مختلف بيان نموده و با بيان اينكه تعريف درستي از اين مفهوم در منابع فارسي وجود ندارد، سواد اطلاعاتي را اين گونه تعريف كردند:«فرد با سواد اطلاعاتي بايد بتواند در يابد كه چه زماني به اطلاعات نياز دارد و توانايي مكانيابي، ارزيابي و استفادة کارآمد از اطلاعات مورد نياز را داشته باشد.» سخنران معتقد است خاستگاه مباني سواد اطلاعاتي، نظريههاي يادگيري است و در اين راستا بيشترين افراد با سواداطلاعاتي را كتابداران معرفي كرده چرا كه به استانداردها و قوانين لازم براي آموزش سواد اطلاعاتي پرداخته اند و اين نشان دهندة نقش عميق كتابداري در فرآيند يادگيري است.ايشان با بيان پيوند ميان جامعة اطلاعاتي و سواد اطلاعاتي، از اين رابطه جهت پاسخگويي به پرسشهاي مطرح شده در پژوهش استفاده كرده و اضافه كردند كه سواد اطلاعاتي در آموزش عالي بيشتر نموده پيدا ميكند و اين بيشتر به خاطر اهميت جامعه اطلاعاتي است.سخنران با ذكر پيشينة پژوهش در ايران به اين نكته اشاره كردند كه متاسفانه بيشتر پژوهشهايي كه در اين زمينه انجام شده، ثبت نشده است و هيچ سرنخي از آنها وجود ندارد از جمله كارهاي قابل توجه ولي ثبت نشده «سمينار سواد اطلاعاتي در مشهد بوده كه شامل تحقيقاتي است كه به شكل بومي در اين رابطه برگزار گرديد».ايشان جهت كنترل نحوة ارتباط با سوادان اطلاعاتي با اطلاعات موجود در محيط پيرامون آنان ونيز آگاه ساختن آنان از اقداماتي كه به منظور گرد آوري، تحليل و به كارگيري اطلاعات انجام ميشود، چارچوبي را لازم دانسته و اين چارچوب را در قالب 5 استاندارد سواد اطلاعاتي مطرح كردند. به طور كلي پژوهش از نوع كاربردي بوده و دو روش پژوهش پيمايشي و تحليل محتوايي مورد استفاده قرار گرفته شده است. از روش پيمايشی براي بررسي وضعيت سواد اطلاعاتي جامعه آماري پژوهش بر مبناي 22 شاخص عملكري در قالب 5 استاندارد و هر كدام از شاخصها در قالب يك سنجة اطلاعاتي استفاده شده است. پژوهشگر در اين راستا پرسشنامهاي را با توجه به عاملهاي جمعيت شناختي در رابطه با حوزة موضوعي تحصيلي، منطقه تحصيلي، مقطع تحصيلي و جنسيت پاسخ دهندگان در چهار دانشگاه فردوسي، چمران، تهران و شيراز مورد بررسي و در بخش دوم پژوهش، چهار سند توسعة ملي را به روش تحليل محتوايي مورد تحليل قرار داده اند.محقق، پايان نامه خود را با ارائه 2 پرسش و پاسخ گويي به آنها بسط ميدهد.
پرسش 1. استاندارد مناسب براي دانشجويان تحصيلات تكميلي از نظر سواد اطلاعاتي تا چه اندازه با استانداردهاي موجود جهاني همخواني دارد؟وي جهت پاسخ به اين پرسش به استاندارد جهانيACRL به عنوان مبناي سواد اطلاعاتي اشاره كرده كه ميتواند با رعايت يك سري محدوديتها (فرهنگي، اجتماعي و…) در كشور ما هم، مبنا قرار گيرد. لذا در استفاده از اين استاندارد پياده سازي مدلهايي از سواد اطلاعاتي را متناسب با بافت فرهنگي كشور، لازم دانستند. و اشاره كردند كه بايد استانداردهاي خاص هر رشته جهت پياده سازي نيازهاي آموزشي و پژوهشي مختلف تعيين شود. وي به مواردي چون سرعت روز آمدي، حجم دسترسي و شيوههاي بازيابي كه در آموزش سواد اطلاعاتي بايد در نظر گرفته شود اشاره كردند.
پرسش 2. وضعيت كنوني سواد اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي تا چه اندازه با نيازهاي آني توسعهي ملي در عرصههاي مختلف، همخواني دارد؟از نظر محقق گرچه وضعيت كنوني دانشجويان تحصيلات تكميلي با تصور ما همخواني ندارد و وضعيت بايد بهتر باشد يعني دانشجويان براي پاسخگويي به نياز اطلاعاتي از دانستهها و منابع موجود و يا ارتباط فرد به فرد استفاده ميكنند ولي در عين حال چند فاكتور وجود دارد كه نياز به انجام اقداماتي را ضروري مي سازند. نمونة آن وضعيت توليد علم در كشور ميباشد. در اين راستا پژوهشگر موقعيت كشور ايران را با 15 كشور ديگر مقايسه كرده كه نتيجه پژوهش از وضعيت نامطلوب كشور خبر ميدهد و نشان ميدهد كه ايران از نظر درآمد ناخالص ملي نسبت به كشورهاي ديگر در رده پائيني قرار دارد و اين وضعيت در استفاده از تجهيزات نيز وجود دارد. جستجوي سواد اطلاعاتي در Google و ادغام آن با كشورهاي ديگر نيز نشان دهندة رتبه پايين كشورماست و واژة سواد اطلاعاتي به فارسي هم، چنين وضعيتي دارد.سرانجام سخنراني با ارائه پيشنهاداتي از جمله بررسي چند مدل اطلاعاتي و درك وجه اشتراك و افتراق آنها جهت استفاده از آن براي تدوين مدل سواد اطلاعاتي در كشور، اشاره به فقدان يك برنامه منظم در آموزش ونياز به جهت گيري فرا بخشي براي تعيين محتوا، و خط مشي وسياست گذاري و تاكيد ايشان در عملي كردن پژوهشهاي پيشين با جلسه پرسش و پاسخ ادامه يافت كه حدود 5 نفر از حضار به نكاتي در حيطه موضوعي اشاره كرده و سئوالاتي را مطرح كردند. نكات اشاره شده در جلسه پرسش و پاسخ:
- دادن پيشنهادهاي اجرائي و عملي كردن تحقيقات انجام يافته براي بهتر شدن وضع
گنجاندن دروسي در زمينة مورد بحث براي كتابداران و دانشجويان تحصيلات تكميلي
معنا نداشتن سطح سواد اطلاعاتي در دانشگاهها و بهبود اين سطح در مدارس و مقطع راهنمايي
بر عهده گرفتن مسئوليت سطح سواد اطلاعاتي از مدارس تا مقطع بالاتر توسط يك ارگان، سازمان يا يك شخص
داشتن مشكل ساختاري و تلاش جهت بهبود وضع با اصلاح ساختار
و در نهايت اينكه مشكل اصلي در حرفه است كه اين امر رابطة مستقيم با سياستگذاري و بخش تحقيق و توسعه سواد اطلاعاتي دارد.
